13 - Historia wersji

NBBot: Prof. dr Edward Rosset, Komitet nauk demograficznych 1966

2010-02-11T11:36:29Z

Prof. dr Edward Rosset, Komitet nauk demograficznych 1966

NBBot: Prof. dr Edward Rosset, Komitet nauk demograficznych 1966

2010-02-03T02:06:58Z

Prof. dr Edward Rosset, Komitet nauk demograficznych 1966

NBBot: Prof. dr Edward Rosset, Komitet nauk demograficznych 1966

2009-11-08T03:58:17Z

Prof. dr Edward Rosset, Komitet nauk demograficznych 1966

NBBot: Prof. dr Edward Rosset, Komitet nauk demograficznych 1966

2009-10-21T11:02:45Z

Prof. dr Edward Rosset, Komitet nauk demograficznych 1966

NBBot: Prof. dr Edward Rosset, Komitet nauk demograficznych 1966

2009-10-21T09:23:59Z

Prof. dr Edward Rosset, Komitet nauk demograficznych 1966

NBBot: Prof. dr Edward Rosset, Komitet nauk demograficznych 1966

2009-10-19T23:47:32Z

Prof. dr Edward Rosset, Komitet nauk demograficznych 1966

Nowa strona

{{CurrentStatus}}
{{Unmodified edition I}}
{{Summary}}
__NOTOC__

=== 130 ===

Przez {{TextTerm|statystykę ludnościową|1|130|IndexEntry=statystyka ludnościowa|OtherIndexEntry=ludnościowa statystyka}} lub {{TextTerm|statystykę demograficzną|1|130|2|IndexEntry=statystyka demograficzna|OtherIndexEntry=demograficzna statystyka}} ({{RefNumber|10|2|2}}) rozumie się metody zbierania i prezentowania {{TextTerm|informacji liczbowych|2|130|IndexEntry=informacje liczbowe|OtherIndexEntry=liczbowe informacje}} lub {{TextTerm|danych liczbowych|2|130|2|IndexEntry=dane liczbowe|OtherIndexEntry=liczbowe dane}}, dotyczących ludności ({{RefNumber|10|1|4}}) i opartych na {{TextTerm|obserwacjach|3|130|IndexEntry=obserwacje}}. Po {{TextTerm|zebraniu|4|130|IndexEntry=zebranie (obserwacji)}}, {{TextTerm|skontrolowaniu|5|130|IndexEntry=skontrolowanie (obserwacji)}} i {{TextTerm|sprawdzeniu|5|130|2|IndexEntry=sprawdzenie (obserwacji)}} tych obserwacji (dla wyeliminowania oczywistych błędów) {{TextTerm|zestawia się je w tablice|6|130|IndexEntry=zestawienie tablic}} w oparciu o {{TextTerm|grupowanie|7|130}} z podziałem na różne {{TextTerm|grupy|8|130}} lub {{TextTerm|klasy|8|130|2}}. {{TextTerm|Opracowanie statystyczne|9|130|OtherIndexEntry=statystyczne opracowanie}} danych obejmuje wszystkie czynności — od zbierania danych począwszy, a na ich mniej lub bardziej dokładnej analizie kończąc ({{RefNumber|13|2|1}}).

=== 131 ===

{{TextTerm|Dane surowe|1|131|IndexEntry=dane liczbowe surowe|OtherIndexEntry=surowe dane}} albo {{TextTerm|dane podstawowe|1|131|2|IndexEntry=dane liczbowe podstawowe|OtherIndexEntry=podstawowe dane}}, otrzymane w wyniku wspomnianych wyżej czynności (por. 130), składają się z {{TextTerm|szeregów|2|131|IndexEntry=szeregi}} {{TextTerm|liczb absolutnych|3|131|IndexEntry=liczby absolutne|OtherIndexEntry=absolutne liczby}}, zestawionych najczęściej w postaci {{TextTerm|tablic liczbowych|4|131|IndexEntry=tablice liczbowe|OtherIndexEntry=liczbowe tablice}}. Klasyfikacja obserwacji może się opierać na wartościach pewnych {{TextTerm|cech ilościowych|5|131|IndexEntry=cechy ilościowe|OtherIndexEntry=ilościowe cechy}}, które wtedy uważa się za {{TextTerm|zmienne|5|131|2}} (np. wiek, liczba dzieci; por. 143), albo na pewnych {{TextTerm|cechach jakościowych|6|131|IndexEntry=cechy jakościowe|OtherIndexEntry=jakościowe cechy}} (np. płeć, stan cywilny). Przy grupowaniu uwzględniającym jednocześnie kilka cech, otrzymuje się {{TextTerm|tablice o wielokrotnym wejściu|7|131}} (np. o podwójnym wejściu, potrójnym wejściu itd.). {{TextTerm|Tablicą zbiorczą|8|131|IndexEntry=tablica wymieralności zbiorcza|OtherIndexEntry=zbiorcza tablica}} nazywa się tablicę zawierającą informacje pochodzące z pewnego zespołu {{TextTerm|tablic częściowych|9|131|IndexEntry=tablice częściowe|OtherIndexEntry=częściowe tablice}}.

=== 132 ===

{{TextTerm|Analiza|1|132}} danych liczbowych wymaga na ogół obliczenia {{TextTerm|wielkości pochodnych|2|132|IndexEntry=wielkość pochodnych|OtherIndexEntry=pochodnych wielkość}} na podstawie danych surowych ({{RefNumber|13|1|1}}). Jeden z najważniejszych etapów analizy polega zazwyczaj na {{TextTerm|obliczeniu|3|132|IndexEntry=obliczenie}} stosunków ({{RefNumber|13|3|1}}), które w pewnych przypadkach noszą specjalne nazwy: proporcja, stopa, współczynnik, wskaźnik, indeks (por. 133 do 136).

=== 133 ===

Termin {{TextTerm|stosunek|1|133}} może oznaczać wszelki iloraz dwóch liczb. {{TextTerm|Proporcja|2|133}} jest to stosunek, który podaje, jaką część całości stanowi jedna z jej części składowych. {{TextTerm|Procent|3|133}} jest to proporcja przeliczona w stosunku do stu. Słowo {{TextTerm|stopa|4|133}} lub {{TextTerm|współczynnik|4|133|2}} oznaczało początkowo stosunek wyrażający {{TextTerm|częstość|5|133|OtherIndexEntry=częstość względna}} albo dokładniej {{TextTerm|częstość względną|5|133|2|IndexEntry=względna częstość}} (por. {{RefNumber|14|4|3}}) występowania danego zdarzenia ({{RefNumber|20|1|3}}) w obrębie populacji ({{RefNumber|10|1|3}}) lub subpopulacji ({{RefNumber|10|1|5}}) w pewnym okresie czasu: np. współczynnik (stopa) urodzeń. Spotyka się jednak słowo współczynnik (stopa) używane tak rozmaicie, że wspólne jest tylko pojęcie stosunku: np. współczynnik aktywności zawodowej ({{RefNumber|35|0|6}}).
{{Note|4| W polskiej literaturze demograficznej używa się częściej wyrazu {{NoteTerm|współczynnik}} niż {{NoteTerm|stopa}}. Współczynniki podaje się na ogół w przeliczeniu {{NoteTerm|na tysiąc}} i jeżeli używa się wyrazu „współczynnik” bez dodatkowych komentarzy, należy go rozumieć w taki właśnie sposób. W pewnych jednak przypadkach podaje się współczynniki w przeliczeniu na dziesięć tysięcy, sto tysięcy lub milion, np. współczynniki zgonów według przyczyn (por. {{RefNumber|42|1|7}}). W innych przypadkach podaje się czasami współczynniki na głowę czy na osobę. Zauważmy, że opuszcza się czasem słowo współczynnik (stopa): tak np. rodność 20%o znaczy to samo co współczynnik (stopa) rodności 20 na tysiąc (rozumiemy, że chodzi tu o tysiąc mieszkańców).}}

=== 134 ===

Częstość ({{RefNumber|13|3|5}}) jakiegoś zdarzenia uważa się czasem za empiryczną miarę {{TextTerm|prawdopodobieństwa|1|134|IndexEntry=prawdopodobieństwo}} jego wystąpienia. Sprowadza się to do założenia, że dane zdarzenie stanowi {{TextTerm|ryzyko|2|134}}, jakiemu podlegają wszystkie osoby wchodzące w skład odpowiedniej grupy, o których mówimy, że są {{TextTerm|eksponowane na ryzyko|3|134}}. Użycie słowa ryzyko nie znaczy bynajmniej, że dane zjawisko jest niepożądane, można bowiem mówić np. o ryzyku zawarcia małżeństwa. Jeżeli ryzyko, na jakie są wystawione różne elementy populacji, ma bardzo różne natężenie, należy dążyć do uzyskania w jak największym stopniu idealnych warunków {{TextTerm|jednorodności|4|134|IndexEntry=jednorodność}}, czyli {{TextTerm|homogenicznych|4|134|2|IndexEntry=homogeniczność}}, przy których każdy osobnik byłby wystawiony na takie samo ryzyko, co osiąga się dzieląc populację na grupy mniej {{TextTerm|niejednorodne|5|134|IndexEntry=niejednorodne (grupy)}}, inaczej {{TextTerm|heterogeniczne|5|134|2|IndexEntry=heterogeniczne (grupy)}} ze względu na ryzyko, tzn. takie, że w obrębie każdej grupy zmienność ({{RefNumber|14|1|1}}) ryzyka jest mniejsza niż w całej populacji. Współczynniki obliczone dla takich grup nazywa się czasem {{TextTerm|współczynnikami szczegółowymi|6|134|IndexEntry=współczynniki szczegółowe|OtherIndexEntry=szczegółowe współczynniki}}, w przeciwstawieniu do {{TextTerm|współczynnika ogólnego|7|134|IndexEntry=współczynnik ogólny|OtherIndexEntry=ogólny współczynnik}}, obliczonego dla całej populacji.
{{Note|6| Zauważmy, że wyrażenia współczynnik szczegółowy używa się tylko dla określenia jego rodzaju; opuszcza się przymiotnik przy konkretnych nazwach współczynnika i mówi się np. współczynnik według wieku, a nie współczynnik szczegółowy według wieku.}}

=== 135 ===

Dane (por. {{RefNumber|13|0|2}}) nazywamy {{TextTerm|tymczasowymi|1|135|IndexEntry=tymczasowe dane}} lub {{TextTerm|prowizorycznymi|1|135|2|IndexEntry=prowizoryczne dane}}, jeżeli opierają się na informacjach niekompletnych - albo niedostatecznie sprawdzonych; w przeciwnym przypadku mówimy o danych {{TextTerm|ostatecznych|2|135|IndexEntry=ostateczne dane}} lub {{TextTerm|definitywnych|2|135|2|IndexEntry=dane definitywne|OtherIndexEntry=definitywne dane}}. Współczynniki obliczone na podstawie tych danych nazywamy odpowiednio {{TextTerm|współczynnikami prowizorycznymi|3|135|IndexEntry=współczynniki prowizoryczne|OtherIndexEntry=prowizoryczne współczynniki}} i {{TextTerm|współczynnikami ostatecznymi|4|135|IndexEntry=współczynniki ostateczne|OtherIndexEntry=ostateczne współczynniki}}. Jeżeli dodatkowe informacje uzyskuje się po opublikowaniu wyników ostatecznych, to mówi się o {{TextTerm|współczynniku zrewidowanym|5|135|IndexEntry=współczynnik zrewidowany|OtherIndexEntry=zrewidowany współczynnik}}. Ze {{TextTerm|współczynnikiem skorygowanym|6|135|IndexEntry=współczynnik skorygowany|OtherIndexEntry=skorygowany współczynnik}} mamy do czynienia, gdy użycie wadliwych informacji albo niewłaściwej metody doprowadziło do wyników błędnych lub mających ograniczoną wartość poznawczą, co usiłuje się naprawić wprowadzając odpowiednią korekturę, np. korekturę z tytułu osób nie ujętych w spisie, korekturę na ruchy migracyjne, korekturę na wahania sezonowe itd. {{TextTerm|Współczynnikiem standaryzowanym|7|135|IndexEntry=współczynnik standaryzowany|OtherIndexEntry=standaryzowany współczynnik}} lub {{TextTerm|współczynnikiem porównywalnym|7|135|2|IndexEntry=współczynnik porównywalny|OtherIndexEntry=porównywalny współczynnik}} nazywamy współczynnik obliczony specjalnie po to, aby porównywać natężenie jakiegoś zjawiska (np. umieralność; por. 403) w różnych populacjach z wyeliminowaniem wpływu, jaki na miary badanego zjawiska wywierają pewne czynniki powodujące różnice między rozpatrywanymi populacjami (np. ich struktura wieku). Współczynniki otrzymane przez najprostsze rachunki nazywamy natomiast {{TextTerm|współczynnikami surowymi|8|135|IndexEntry=współczynnik surowy|OtherIndexEntry=surowe współczynniki}}.

=== 136 ===

W najbardziej ogólnym znaczeniu słowo {{TextTerm|wskaźnik|1|136}} oznacza każdą charakterystykę liczbową służącą do analizy danych liczbowych (por. 132 oraz przykłady stosowania słowa indeks w tym znaczeniu {{RefNumber|15|2|4}}). W pewnym szczególnym sensie używa się słowa {{TextTerm|wskaźnik|2|136}} lub {{TextTerm|indeks|2|136|2}} dla oznaczenia liczby względnej wyrażającej stosunek pewnej wielkości do innej wielkości tego samego rodzaju albo do takiej samej wielkości w innym czasie, przyjętej za {{TextTerm|podstawowe sto|3|136|OtherIndexEntry=sto podstawowe}}, tzn., której przypisuje się umownie wartość sto (albo jakąś inną potęgę 10) w skali wartości względnych.
{{Note|1| Zauważmy, w związku z tym, że słowo {{NoteTerm|wskaźnik}} jest używane w szerszym znaczeniu jako element pozwalający na ocenę jakiejś złożonej dyskusji. Mówi się np., że stopa zgonów niemowląt jest dobrym wskaźnikiem ogólnego stanu zdrowotnego ludności.}}

=== 137 ===

Wiele wskaźników ({{RefNumber|13|6|1}}) stosowanych w demografii wiąże się ściśle z określonym {{TextTerm|okresem obserwacji|1|137|IndexEntry=okres obserwacji|OtherIndexEntry=obserwacji okres}}. Dotyczy to w szczególności większości współczynników ({{RefNumber|13|3|4}}). Mówimy o {{TextTerm|współczynnikach rocznych|2|137|IndexEntry=współczynniki roczne|OtherIndexEntry=roczne współczynniki}}, jeżeli oblicza się je na podstawie obserwacji przeprowadzonych na przestrzeni roku oraz o średnich {{TextTerm|współczynnikach rocznych|3|137|IndexEntry=współczynniki średnioroczne|OtherIndexEntry=średnioroczne współczynniki}} lub {{TextTerm|współczynnikach średniorocznych|3|137|2|IndexEntry=roczne współczynniki średnie}}, gdy wyznacza się je jako średnie na podstawie danych zebranych w ciągu pewnej iczby kolejnych lat. Współczynniki (stopy) obliczane dla okresów krótszych niż rok przelicza się na ogół w {{TextTerm|stosunku rocznym|4|137|IndexEntry=stosunek roczny}}, mnożąc je przez odpowiedni współczynnik. Rozważa się także {{TextTerm|współczynnik chwilowy|5|137|OtherIndexEntry=chwilowy współczynnik}}, który definiuje się jako granicę, do której zmierza współczynnik przeliczony na jednostkę czasu, gdy okres obserwacji zmierza do zera (por. {{RefNumber|43|2|4}}).
{{Note|4| Stopy kwartalne i stopy miesięczne podaje się zazwyczaj w przeliczeniu w stosunku rocznym, nawet jeżeli nie ma o tym wyraźnej wzmianki.}}

{{SummaryShort}}

{{OtherLanguages|13}}

← poprzednia wersja		Wersja z 11:36, 11 lut 2010
Linia 5:		Linia 5:
	{{Summary}}		{{Summary}}
	__NOTOC__		__NOTOC__
		+	== 13 ==

@@ Linia 9: / Linia 9: @@
 === 130 ===
-Przez {{TextTerm|statystykę ludnościową|1|130|IndexEntry=statystyka ludnościowa|OtherIndexEntry=ludnościowa statystyka}} lub {{TextTerm|statystykę demograficzną|1|130|2|IndexEntry=statystyka demograficzna|OtherIndexEntry=demograficzna statystyka}} ({{RefNumber|10|2|-2}}) rozumie się metody zbierania i prezentowania {{TextTerm|informacji liczbowych|2|130|IndexEntry=informacje liczbowe|OtherIndexEntry=liczbowe informacje}} lub {{TextTerm|danych liczbowych|2|130|2|IndexEntry=dane liczbowe|OtherIndexEntry=liczbowe dane}}, dotyczących ludności ({{RefNumber|10|1|-4}}) i opartych na {{TextTerm|obserwacjach|3|130|IndexEntry=obserwacje}}. Po {{TextTerm|zebraniu|4|130|IndexEntry=zebranie (obserwacji)}}, {{TextTerm|skontrolowaniu|5|130|IndexEntry=skontrolowanie (obserwacji)}} i {{TextTerm|sprawdzeniu|5|130|2|IndexEntry=sprawdzenie (obserwacji)}} tych obserwacji (dla wyeliminowania oczywistych błędów) {{TextTerm|zestawia się je w tablice|6|130|IndexEntry=zestawienie tablic}} w oparciu o {{TextTerm|grupowanie|7|130}} z podziałem na różne {{TextTerm|grupy|8|130}} lub {{TextTerm|klasy|8|130|2}}. {{TextTerm|Opracowanie statystyczne|9|130|OtherIndexEntry=statystyczne opracowanie}} danych obejmuje wszystkie czynności — od zbierania danych począwszy, a na ich mniej lub bardziej dokładnej analizie kończąc ({{RefNumber|13|2|-1}}).
+Przez {{TextTerm|statystykę ludnościową|1|130|IndexEntry=statystyka ludnościowa}} lub {{TextTerm|statystykę demograficzną|1|130|2|IndexEntry=statystyka demograficzna}} ({{RefNumber|10|2|2}}) rozumie się metody zbierania i prezentowania {{TextTerm|informacji liczbowych|2|130|IndexEntry=informacje liczbowe}} lub {{TextTerm|danych liczbowych|2|130|2|IndexEntry=dane liczbowe}}, dotyczących ludności ({{RefNumber|10|1|4}}) i opartych na {{TextTerm|obserwacjach|3|130|IndexEntry=obserwacje}}. Po {{TextTerm|zebraniu|4|130|IndexEntry=zebranie (obserwacji)}}, {{TextTerm|skontrolowaniu|5|130|IndexEntry=skontrolowanie (obserwacji)}} i {{TextTerm|sprawdzeniu|5|130|2|IndexEntry=sprawdzenie (obserwacji)}} tych obserwacji (dla wyeliminowania oczywistych błędów) {{TextTerm|zestawia się je w tablice|6|130|IndexEntry=zestawienie tablic}} w oparciu o {{TextTerm|grupowanie|7|130}} z podziałem na różne {{TextTerm|grupy|8|130}} lub {{TextTerm|klasy|8|130|2}}. {{TextTerm|Opracowanie statystyczne|9|130}} danych obejmuje wszystkie czynności — od zbierania danych począwszy, a na ich mniej lub bardziej dokładnej analizie kończąc ({{RefNumber|13|2|1}}).
 === 131 ===
-{{TextTerm|Dane surowe|1|131|IndexEntry=dane liczbowe surowe|OtherIndexEntry=surowe dane}} albo {{TextTerm|dane podstawowe|1|131|2|IndexEntry=dane liczbowe podstawowe|OtherIndexEntry=podstawowe dane}}, otrzymane w wyniku wspomnianych wyżej czynności (por. 130), składają się z {{TextTerm|szeregów|2|131|IndexEntry=szeregi}} {{TextTerm|liczb absolutnych|3|131|IndexEntry=liczby absolutne|OtherIndexEntry=absolutne liczby}}, zestawionych najczęściej w postaci {{TextTerm|tablic liczbowych|4|131|IndexEntry=tablice liczbowe|OtherIndexEntry=liczbowe tablice}}. Klasyfikacja obserwacji może się opierać na wartościach pewnych {{TextTerm|cech ilościowych|5|131|IndexEntry=cechy ilościowe|OtherIndexEntry=ilościowe cechy}}, które wtedy uważa się za {{TextTerm|zmienne|5|131|2}} (np. wiek, liczba dzieci; por. 143), albo na pewnych {{TextTerm|cechach jakościowych|6|131|IndexEntry=cechy jakościowe|OtherIndexEntry=jakościowe cechy}} (np. płeć, stan cywilny). Przy grupowaniu uwzględniającym jednocześnie kilka cech, otrzymuje się {{TextTerm|tablice o wielokrotnym wejściu|7|131}} (np. o podwójnym wejściu, potrójnym wejściu itd.). {{TextTerm|Tablicą zbiorczą|8|131|IndexEntry=tablica wymieralności zbiorcza|OtherIndexEntry=zbiorcza tablica}} nazywa się tablicę zawierającą informacje pochodzące z pewnego zespołu {{TextTerm|tablic częściowych|9|131|IndexEntry=tablice częściowe|OtherIndexEntry=częściowe tablice}}.
+{{TextTerm|Dane surowe|1|131|IndexEntry=dane liczbowe surowe}} albo {{TextTerm|dane podstawowe|1|131|2|IndexEntry=dane liczbowe podstawowe}}, otrzymane w wyniku wspomnianych wyżej czynności (por. 130), składają się z {{TextTerm|szeregów|2|131|IndexEntry=szeregi}} {{TextTerm|liczb absolutnych|3|131|IndexEntry=liczby absolutne}}, zestawionych najczęściej w postaci {{TextTerm|tablic liczbowych|4|131|IndexEntry=tablice liczbowe}}. Klasyfikacja obserwacji może się opierać na wartościach pewnych {{TextTerm|cech ilościowych|5|131|IndexEntry=cechy ilościowe}}, które wtedy uważa się za {{TextTerm|zmienne|5|131|2}} (np. wiek, liczba dzieci; por. 143), albo na pewnych {{TextTerm|cechach jakościowych|6|131|IndexEntry=cechy jakościowe}} (np. płeć, stan cywilny). Przy grupowaniu uwzględniającym jednocześnie kilka cech, otrzymuje się {{TextTerm|tablice o wielokrotnym wejściu|7|131}} (np. o podwójnym wejściu, potrójnym wejściu itd.). {{TextTerm|Tablicą zbiorczą|8|131|IndexEntry=tablica wymieralności zbiorcza}} nazywa się tablicę zawierającą informacje pochodzące z pewnego zespołu {{TextTerm|tablic częściowych|9|131|IndexEntry=tablice częściowe}}.
 === 132 ===
-{{TextTerm|Analiza|1|132}} danych liczbowych wymaga na ogół obliczenia {{TextTerm|wielkości pochodnych|2|132|IndexEntry=wielkość pochodnych|OtherIndexEntry=pochodnych wielkość}} na podstawie danych surowych ({{RefNumber|13|1|-1}}). Jeden z najważniejszych etapów analizy polega zazwyczaj na {{TextTerm|obliczeniu|3|132|IndexEntry=obliczenie}} stosunków ({{RefNumber|13|3|-1}}), które w pewnych przypadkach noszą specjalne nazwy: proporcja, stopa, współczynnik, wskaźnik, indeks (por. 133 do 136).
+{{TextTerm|Analiza|1|132}} danych liczbowych wymaga na ogół obliczenia {{TextTerm|wielkości pochodnych|2|132|IndexEntry=wielkość pochodnych}} na podstawie danych surowych ({{RefNumber|13|1|1}}). Jeden z najważniejszych etapów analizy polega zazwyczaj na {{TextTerm|obliczeniu|3|132|IndexEntry=obliczenie}} stosunków ({{RefNumber|13|3|1}}), które w pewnych przypadkach noszą specjalne nazwy: proporcja, stopa, współczynnik, wskaźnik, indeks (por. 133 do 136).
 === 133 ===
-Termin {{TextTerm|stosunek|1|133}} może oznaczać wszelki iloraz dwóch liczb. {{TextTerm|Proporcja|2|133}} jest to stosunek, który podaje, jaką część całości stanowi jedna z jej części składowych. {{TextTerm|Procent|3|133}} jest to proporcja przeliczona w stosunku do stu. Słowo {{TextTerm|stopa|4|133}} lub {{TextTerm|współczynnik|4|133|2}} oznaczało początkowo stosunek wyrażający {{TextTerm|częstość|5|133|OtherIndexEntry=częstość względna}} albo dokładniej {{TextTerm|częstość względną|5|133|2|IndexEntry=względna częstość}} (por. {{RefNumber|14|4|-3}}) występowania danego zdarzenia ({{RefNumber|20|1|-3}}) w obrębie populacji ({{RefNumber|10|1|-3}}) lub subpopulacji ({{RefNumber|10|1|-5}}) w pewnym okresie czasu: np. współczynnik (stopa) urodzeń. Spotyka się jednak słowo współczynnik (stopa) używane tak rozmaicie, że wspólne jest tylko pojęcie stosunku: np. współczynnik aktywności zawodowej ({{RefNumber|35|0|-6}}).
+Termin {{TextTerm|stosunek|1|133}} może oznaczać wszelki iloraz dwóch liczb. {{TextTerm|Proporcja|2|133}} jest to stosunek, który podaje, jaką część całości stanowi jedna z jej części składowych. {{TextTerm|Procent|3|133}} jest to proporcja przeliczona w stosunku do stu. Słowo {{TextTerm|stopa|4|133}} lub {{TextTerm|współczynnik|4|133|2}} oznaczało początkowo stosunek wyrażający {{TextTerm|częstość|5|133|OtherIndexEntry=częstość względna}} albo dokładniej {{TextTerm|częstość względną|5|133|2|IndexEntry=względna częstość}} (por. {{RefNumber|14|4|3}}) występowania danego zdarzenia ({{RefNumber|20|1|3}}) w obrębie populacji ({{RefNumber|10|1|3}}) lub subpopulacji ({{RefNumber|10|1|5}}) w pewnym okresie czasu: np. współczynnik (stopa) urodzeń. Spotyka się jednak słowo współczynnik (stopa) używane tak rozmaicie, że wspólne jest tylko pojęcie stosunku: np. współczynnik aktywności zawodowej ({{RefNumber|35|0|6}}).
-{{Note|4| W polskiej literaturze demograficznej używa się częściej wyrazu {{NoteTerm|współczynnik}} niż {{NoteTerm|stopa}}. Współczynniki podaje się na ogół w przeliczeniu {{NoteTerm|na tysiąc}} i jeżeli używa się wyrazu „współczynnik” bez dodatkowych komentarzy, należy go rozumieć w taki właśnie sposób. W pewnych jednak przypadkach podaje się współczynniki w przeliczeniu na dziesięć tysięcy, sto tysięcy lub milion, np. współczynniki zgonów według przyczyn (por. {{RefNumber|42|1|-7}}). W innych przypadkach podaje się czasami współczynniki na głowę czy na osobę. Zauważmy, że opuszcza się czasem słowo współczynnik (stopa): tak np. rodność 20%o znaczy to samo co współczynnik (stopa) rodności 20 na tysiąc (rozumiemy, że chodzi tu o tysiąc mieszkańców).}}
+{{Note|4| W polskiej literaturze demograficznej używa się częściej wyrazu {{NoteTerm|współczynnik}} niż {{NoteTerm|stopa}}. Współczynniki podaje się na ogół w przeliczeniu {{NoteTerm|na tysiąc}} i jeżeli używa się wyrazu „współczynnik” bez dodatkowych komentarzy, należy go rozumieć w taki właśnie sposób. W pewnych jednak przypadkach podaje się współczynniki w przeliczeniu na dziesięć tysięcy, sto tysięcy lub milion, np. współczynniki zgonów według przyczyn (por. {{RefNumber|42|1|7}}). W innych przypadkach podaje się czasami współczynniki na głowę czy na osobę. Zauważmy, że opuszcza się czasem słowo współczynnik (stopa): tak np. rodność 20%o znaczy to samo co współczynnik (stopa) rodności 20 na tysiąc (rozumiemy, że chodzi tu o tysiąc mieszkańców).}}
 === 134 ===
-Częstość ({{RefNumber|13|3|-5}}) jakiegoś zdarzenia uważa się czasem za empiryczną miarę {{TextTerm|prawdopodobieństwa|1|134|IndexEntry=prawdopodobieństwo}} jego wystąpienia. Sprowadza się to do założenia, że dane zdarzenie stanowi {{TextTerm|ryzyko|2|134}}, jakiemu podlegają wszystkie osoby wchodzące w skład odpowiedniej grupy, o których mówimy, że są {{TextTerm|eksponowane na ryzyko|3|134}}. Użycie słowa ryzyko nie znaczy bynajmniej, że dane zjawisko jest niepożądane, można bowiem mówić np. o ryzyku zawarcia małżeństwa. Jeżeli ryzyko, na jakie są wystawione różne elementy populacji, ma bardzo różne natężenie, należy dążyć do uzyskania w jak największym stopniu idealnych warunków {{TextTerm|jednorodności|4|134|IndexEntry=jednorodność}}, czyli {{TextTerm|homogenicznych|4|134|2|IndexEntry=homogeniczność}}, przy których każdy osobnik byłby wystawiony na takie samo ryzyko, co osiąga się dzieląc populację na grupy mniej {{TextTerm|niejednorodne|5|134|IndexEntry=niejednorodne (grupy)}}, inaczej {{TextTerm|heterogeniczne|5|134|2|IndexEntry=heterogeniczne (grupy)}} ze względu na ryzyko, tzn. takie, że w obrębie każdej grupy zmienność ({{RefNumber|14|1|-1}}) ryzyka jest mniejsza niż w całej populacji. Współczynniki obliczone dla takich grup nazywa się czasem {{TextTerm|współczynnikami szczegółowymi|6|134|IndexEntry=współczynniki szczegółowe|OtherIndexEntry=szczegółowe współczynniki}}, w przeciwstawieniu do {{TextTerm|współczynnika ogólnego|7|134|IndexEntry=współczynnik ogólny|OtherIndexEntry=ogólny współczynnik}}, obliczonego dla całej populacji.
+Częstość ({{RefNumber|13|3|5}}) jakiegoś zdarzenia uważa się czasem za empiryczną miarę {{TextTerm|prawdopodobieństwa|1|134|IndexEntry=prawdopodobieństwo}} jego wystąpienia. Sprowadza się to do założenia, że dane zdarzenie stanowi {{TextTerm|ryzyko|2|134}}, jakiemu podlegają wszystkie osoby wchodzące w skład odpowiedniej grupy, o których mówimy, że są {{TextTerm|eksponowane na ryzyko|3|134}}. Użycie słowa ryzyko nie znaczy bynajmniej, że dane zjawisko jest niepożądane, można bowiem mówić np. o ryzyku zawarcia małżeństwa. Jeżeli ryzyko, na jakie są wystawione różne elementy populacji, ma bardzo różne natężenie, należy dążyć do uzyskania w jak największym stopniu idealnych warunków {{TextTerm|jednorodności|4|134|IndexEntry=jednorodność}}, czyli {{TextTerm|homogenicznych|4|134|2|IndexEntry=homogeniczność}}, przy których każdy osobnik byłby wystawiony na takie samo ryzyko, co osiąga się dzieląc populację na grupy mniej {{TextTerm|niejednorodne|5|134|IndexEntry=niejednorodne (grupy)}}, inaczej {{TextTerm|heterogeniczne|5|134|2|IndexEntry=heterogeniczne (grupy)}} ze względu na ryzyko, tzn. takie, że w obrębie każdej grupy zmienność ({{RefNumber|14|1|1}}) ryzyka jest mniejsza niż w całej populacji. Współczynniki obliczone dla takich grup nazywa się czasem {{TextTerm|współczynnikami szczegółowymi|6|134|IndexEntry=współczynniki szczegółowe}}, w przeciwstawieniu do {{TextTerm|współczynnika ogólnego|7|134|IndexEntry=współczynnik ogólny}}, obliczonego dla całej populacji.
 {{Note|6| Zauważmy, że wyrażenia współczynnik szczegółowy używa się tylko dla określenia jego rodzaju; opuszcza się przymiotnik przy konkretnych nazwach współczynnika i mówi się np. współczynnik według wieku, a nie współczynnik szczegółowy według wieku.}}
 === 135 ===
-Dane (por. {{RefNumber|13|0|-2}}) nazywamy {{TextTerm|tymczasowymi|1|135|IndexEntry=tymczasowe dane}} lub {{TextTerm|prowizorycznymi|1|135|2|IndexEntry=prowizoryczne dane}}, jeżeli opierają się na informacjach niekompletnych - albo niedostatecznie sprawdzonych; w przeciwnym przypadku mówimy o danych {{TextTerm|ostatecznych|2|135|IndexEntry=ostateczne dane}} lub {{TextTerm|definitywnych|2|135|2|IndexEntry=dane definitywne|OtherIndexEntry=definitywne dane}}. Współczynniki obliczone na podstawie tych danych nazywamy odpowiednio {{TextTerm|współczynnikami prowizorycznymi|3|135|IndexEntry=współczynniki prowizoryczne|OtherIndexEntry=prowizoryczne współczynniki}} i {{TextTerm|współczynnikami ostatecznymi|4|135|IndexEntry=współczynniki ostateczne|OtherIndexEntry=ostateczne współczynniki}}. Jeżeli dodatkowe informacje uzyskuje się po opublikowaniu wyników ostatecznych, to mówi się o {{TextTerm|współczynniku zrewidowanym|5|135|IndexEntry=współczynnik zrewidowany|OtherIndexEntry=zrewidowany współczynnik}}. Ze {{TextTerm|współczynnikiem skorygowanym|6|135|IndexEntry=współczynnik skorygowany|OtherIndexEntry=skorygowany współczynnik}} mamy do czynienia, gdy użycie wadliwych informacji albo niewłaściwej metody doprowadziło do wyników błędnych lub mających ograniczoną wartość poznawczą, co usiłuje się naprawić wprowadzając odpowiednią korekturę, np. korekturę z tytułu osób nie ujętych w spisie, korekturę na ruchy migracyjne, korekturę na wahania sezonowe itd. {{TextTerm|Współczynnikiem standaryzowanym|7|135|IndexEntry=współczynnik standaryzowany|OtherIndexEntry=standaryzowany współczynnik}} lub {{TextTerm|współczynnikiem porównywalnym|7|135|2|IndexEntry=współczynnik porównywalny|OtherIndexEntry=porównywalny współczynnik}} nazywamy współczynnik obliczony specjalnie po to, aby porównywać natężenie jakiegoś zjawiska (np. umieralność; por. 403) w różnych populacjach z wyeliminowaniem wpływu, jaki na miary badanego zjawiska wywierają pewne czynniki powodujące różnice między rozpatrywanymi populacjami (np. ich struktura wieku). Współczynniki otrzymane przez najprostsze rachunki nazywamy natomiast {{TextTerm|współczynnikami surowymi|8|135|IndexEntry=współczynnik surowy|OtherIndexEntry=surowe współczynniki}}.
+Dane (por. {{RefNumber|13|0|2}}) nazywamy {{TextTerm|tymczasowymi|1|135|IndexEntry=tymczasowe dane}} lub {{TextTerm|prowizorycznymi|1|135|2|IndexEntry=prowizoryczne dane}}, jeżeli opierają się na informacjach niekompletnych - albo niedostatecznie sprawdzonych; w przeciwnym przypadku mówimy o danych {{TextTerm|ostatecznych|2|135|IndexEntry=ostateczne dane}} lub {{TextTerm|definitywnych|2|135|2|IndexEntry=dane definitywne|OtherIndexEntry=definitywne dane}}. Współczynniki obliczone na podstawie tych danych nazywamy odpowiednio {{TextTerm|współczynnikami prowizorycznymi|3|135|IndexEntry=współczynniki prowizoryczne}} i {{TextTerm|współczynnikami ostatecznymi|4|135|IndexEntry=współczynniki ostateczne}}. Jeżeli dodatkowe informacje uzyskuje się po opublikowaniu wyników ostatecznych, to mówi się o {{TextTerm|współczynniku zrewidowanym|5|135|IndexEntry=współczynnik zrewidowany}}. Ze {{TextTerm|współczynnikiem skorygowanym|6|135|IndexEntry=współczynnik skorygowany}} mamy do czynienia, gdy użycie wadliwych informacji albo niewłaściwej metody doprowadziło do wyników błędnych lub mających ograniczoną wartość poznawczą, co usiłuje się naprawić wprowadzając odpowiednią korekturę, np. korekturę z tytułu osób nie ujętych w spisie, korekturę na ruchy migracyjne, korekturę na wahania sezonowe itd. {{TextTerm|Współczynnikiem standaryzowanym|7|135|IndexEntry=współczynnik standaryzowany}} lub {{TextTerm|współczynnikiem porównywalnym|7|135|2|IndexEntry=współczynnik porównywalny}} nazywamy współczynnik obliczony specjalnie po to, aby porównywać natężenie jakiegoś zjawiska (np. umieralność; por. 403) w różnych populacjach z wyeliminowaniem wpływu, jaki na miary badanego zjawiska wywierają pewne czynniki powodujące różnice między rozpatrywanymi populacjami (np. ich struktura wieku). Współczynniki otrzymane przez najprostsze rachunki nazywamy natomiast {{TextTerm|współczynnikami surowymi|8|135|IndexEntry=współczynnik surowy}}.
 === 136 ===
-W najbardziej ogólnym znaczeniu słowo {{TextTerm|wskaźnik|1|136}} oznacza każdą charakterystykę liczbową służącą do analizy danych liczbowych (por. 132 oraz przykłady stosowania słowa indeks w tym znaczeniu {{RefNumber|15|2|-4}}). W pewnym szczególnym sensie używa się słowa {{TextTerm|wskaźnik|2|136}} lub {{TextTerm|indeks|2|136|2}} dla oznaczenia liczby względnej wyrażającej stosunek pewnej wielkości do innej wielkości tego samego rodzaju albo do takiej samej wielkości w innym czasie, przyjętej za {{TextTerm|podstawowe sto|3|136|OtherIndexEntry=sto podstawowe}}, tzn., której przypisuje się umownie wartość sto (albo jakąś inną potęgę 10) w skali wartości względnych.
+W najbardziej ogólnym znaczeniu słowo {{TextTerm|wskaźnik|1|136}} oznacza każdą charakterystykę liczbową służącą do analizy danych liczbowych (por. 132 oraz przykłady stosowania słowa indeks w tym znaczeniu {{RefNumber|15|2|4}}). W pewnym szczególnym sensie używa się słowa {{TextTerm|wskaźnik|2|136}} lub {{TextTerm|indeks|2|136|2}} dla oznaczenia liczby względnej wyrażającej stosunek pewnej wielkości do innej wielkości tego samego rodzaju albo do takiej samej wielkości w innym czasie, przyjętej za {{TextTerm|podstawowe sto|3|136|OtherIndexEntry=sto podstawowe}}, tzn., której przypisuje się umownie wartość sto (albo jakąś inną potęgę 10) w skali wartości względnych.
 {{Note|1| Zauważmy, w związku z tym, że słowo {{NoteTerm|wskaźnik}} jest używane w szerszym znaczeniu jako element pozwalający na ocenę jakiejś złożonej dyskusji. Mówi się np., że stopa zgonów niemowląt jest dobrym wskaźnikiem ogólnego stanu zdrowotnego ludności.}}
 === 137 ===
-Wiele wskaźników ({{RefNumber|13|6|-1}}) stosowanych w demografii wiąże się ściśle z określonym {{TextTerm|okresem obserwacji|1|137|IndexEntry=okres obserwacji|OtherIndexEntry=obserwacji okres}}. Dotyczy to w szczególności większości współczynników ({{RefNumber|13|3|-4}}). Mówimy o {{TextTerm|współczynnikach rocznych|2|137|IndexEntry=współczynniki roczne|OtherIndexEntry=roczne współczynniki}}, jeżeli oblicza się je na podstawie obserwacji przeprowadzonych na przestrzeni roku oraz o średnich {{TextTerm|współczynnikach rocznych|3|137|IndexEntry=współczynniki średnioroczne|OtherIndexEntry=średnioroczne współczynniki}} lub {{TextTerm|współczynnikach średniorocznych|3|137|2|IndexEntry=roczne współczynniki  średnie}}, gdy wyznacza się je jako średnie na podstawie danych zebranych w ciągu pewnej iczby kolejnych lat. Współczynniki (stopy) obliczane dla okresów krótszych niż rok przelicza się na ogół w {{TextTerm|stosunku rocznym|4|137|IndexEntry=stosunek roczny}}, mnożąc je przez odpowiedni współczynnik. Rozważa się także {{TextTerm|współczynnik chwilowy|5|137|OtherIndexEntry=chwilowy współczynnik}}, który definiuje się jako granicę, do której zmierza współczynnik przeliczony na jednostkę czasu, gdy okres obserwacji zmierza do zera (por. {{RefNumber|43|2|-4}}).
+Wiele wskaźników ({{RefNumber|13|6|1}}) stosowanych w demografii wiąże się ściśle z określonym {{TextTerm|okresem obserwacji|1|137|IndexEntry=okres obserwacji}}. Dotyczy to w szczególności większości współczynników ({{RefNumber|13|3|4}}). Mówimy o {{TextTerm|współczynnikach rocznych|2|137|IndexEntry=współczynniki roczne}}, jeżeli oblicza się je na podstawie obserwacji przeprowadzonych na przestrzeni roku oraz o średnich {{TextTerm|współczynnikach rocznych|3|137|IndexEntry=współczynniki średnioroczne}} lub {{TextTerm|współczynnikach średniorocznych|3|137|2|IndexEntry=roczne współczynniki  średnie}}, gdy wyznacza się je jako średnie na podstawie danych zebranych w ciągu pewnej iczby kolejnych lat. Współczynniki (stopy) obliczane dla okresów krótszych niż rok przelicza się na ogół w {{TextTerm|stosunku rocznym|4|137|IndexEntry=stosunek roczny}}, mnożąc je przez odpowiedni współczynnik. Rozważa się także {{TextTerm|współczynnik chwilowy|5|137}}, który definiuje się jako granicę, do której zmierza współczynnik przeliczony na jednostkę czasu, gdy okres obserwacji zmierza do zera (por. {{RefNumber|43|2|4}}).
 {{Note|4| Stopy kwartalne i stopy miesięczne podaje się zazwyczaj w przeliczeniu w stosunku rocznym, nawet jeżeli nie ma o tym wyraźnej wzmianki.}}