15

Z Demopædia
Skocz do: nawigacja, szukaj



retour à Strona główna | Przedmowa | Indeks
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne Indeks 1 | Opracowanie danych statystyki demograficznej indeks 2 | Rozmieszczenie i struktura ludności indeks 3 | Umieralność i chorobowość indeks 4 | Małżeństwa indeks 5 | Urodzenia indeks 6 | Ruch ludności i reprodukcja ludności indeks 7 | Migracje indeks 8 | Demografia ekonomiczna i społeczna indeks 9
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93

15

150

Szereg wartości, jakie pewna zmienna (131-5) przybiera na przestrzeni pewnego okresu — np. miesięczne liczby urodzeń — tworzą szereg chronologiczny 1. Można czasem wyodrębnić w szeregu chronologicznym tendencję rozwojową 2, czyli trend 2, na który nakładają się fluktuacje 3, wahania lub odchylenia (141-2). Gdy tego rodzaju fluktuacje powtarzają się w sposób w przybliżeniu jednakowy w odstępach mniej więcej regularnych, mówimy o fluktuacjach periodycznych 4, o fluktuacjach cyklicznych 4. W demografii występują najczęściej fluktuacje powtarzające się w okresach rocznych, które nazywa się wahaniami sezonowymi 5. Nieregularności, jakie pozostają po wyeliminowaniu trendu i fluktuacji periodycznych, nazywane są niekiedy wahaniami przypadkowymi 6, ze względu na to, że nie można ich przewidzieć. Dzieli się je na perturbacje 6, wywołane jakimiś wyjątkowymi wydarzeniami, oraz wahania losowe 7.

151

Istnieje czasem potrzeba zastąpienia szeregu danych (por. 130-2) uzyskanych z obserwacji przez szereg wartości bardziej regularnych, które nazywamy wartościami wyrównanymi 1. Zasada wyrównywania 1 polega na poprowadzeniu regularnej krzywej możliwie jak najbliżej zbioru punktów przedstawiających dane surowe (131-1). Przy wyrównywaniu graficznym 2 prowadzi się krzywą na oko; przy wyrównywaniu analitycznym 3 krzywa odpowiada pewnej z góry obranej funkcji, której parametry wyznacza się algebraicznie, np. metodą najmniejszych kwadratów 4, przy której minimalizuje się sumę kwadratów odchyleń obserwacji od krzywej wyrównującej. Spośród innych matematycznych metod wyrównywania wspomnijmy o tych, które stosują średnią ruchomą 5 ważoną lub nieważoną i rachunek różnic skończonych 6. Niektóre metody wyrównywania można wykorzystać dla interpolacji 7, tzn. dla wyznaczania punktów pośrednich między punktami znanymi, albo dla ekstrapolacji 8 tzn. dla wyznaczenia punktów leżących poza zakresem obserwacji.

152

U osób, z którymi przeprowadza się wywiady, obserwuje się często tendencje do podawania odpowiedzi w liczbach zaokrąglonych 1 Zjawisko to jest znane pod nazwą skupiania na liczbach okrągłych 2 i dotyczy także innych liczb skupiających 3, nie tylko wielokrotności 10, ale np. także wielokrotności 5 albo pewnych liczb parzystych. Można je badać za pomocą indeksów skupienia 4 (por. 136-1).

153

Wartości liczbowe funkcji demograficznych (por. 431-2 i 634-2) podaje się na ogół w postaci tablic 1: np. tablic wy-mieralności (431-1). Rozróżnia się tablice okresowe 2, oparte na obserwacjach zebranych w pewnych okresach, zazwyczaj niezbyt długich, i tablice dla grup osób 3, oparte na obserwowaniu danej grupy osób przez cały okres jej istnienia. Tablice generacji 3 albo tablice kohortowe 3 (por. 116-1 i 116-2) stanowią przypadek szczególny tablic dla grup osób. Dla niektórych stóp (133-4) istnieje analogiczne rozróżnienie między współczynnikami okresowymi 4 i współczynnikami dla danej grupy 5, których szczególnym przypadkiem są współczynniki dla generacji 5.

154

Gdy istniejące dane nie pozwalają na dokładne ustalenie wartości danej wielkości, można ją czasami oszacować 1 z większą lub mniejszą dokładnością. Czynność tę nazywamy szacowaniem 2, a uzyskany wynik: wartość oszacowaną 3 nazywa się czasem również oszacowaniem 3 danej wartości. Często stosuje się jako synonim słowo ewaluacja 4 lub ocena 4, jednak na ogół używa się go w związku z wartościami w większym stopniu domyślnymi, nie opartymi na wiarygodnych danych, które mogą dać tylko rząd wielkości 5 danej wartości.

155

Żeby ilustrować wykład można uciekać się do różnego rodzaju prezentacji graficznej 1: demografia wykorzystuje szeroko diagramy 2, czyli wykresy 2, i kartogramy 3, czyli mapy statystyczne 3. Użytkuje także wykresy figurowe 4, które mają na celu tylko zilustrować wykład, nie pretendując do dokładnego przedstawienia rzeczywistości. Wykres, gdzie na jednej osi odmierza się skalę logarytmiczną, a na drugiej skalę arytmetyczną, stanowi ściśle biorąc wykres półlogarytmiczny 5; czasem mówi się jednak niesłusznie o wykresie logarytmicznym 5. W prawdziwie logarytmicznym wykresie na obu osiach występują skale logarytmiczne; żeby uniknąć wszelkich nieporozumień, dobrze jest wtedy mówić wyraźnie o wykresie podwójnie logarytmicznym 6. Dla prezentacji rozkładów statystycznych (144-1) stosuje się między innymi: wielobok liczebności 7, który otrzymuje się łącząc kolejno odcinkami prostych punkty przedstawiające częstości (144-3) klas; histogram 8, gdzie poszczególne częstości klas przedstawia się za pomocą prostokątów, których podstawami są przedziały klasowe (przypadek zmiennych ciągłych — 143-1); wykres słupkowy 9, gdzie każdej częstości klasy odpowiada odcinek, którego długość jest proporcjonalna do tej częstości (przypadek zmiennych skokowych 143-3).

* * *

retour à Strona główna | Przedmowa | Indeks
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne Indeks 1 | Opracowanie danych statystyki demograficznej indeks 2 | Rozmieszczenie i struktura ludności indeks 3 | Umieralność i chorobowość indeks 4 | Małżeństwa indeks 5 | Urodzenia indeks 6 | Ruch ludności i reprodukcja ludności indeks 7 | Migracje indeks 8 | Demografia ekonomiczna i społeczna indeks 9
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93