63

Z Demopædia
Skocz do: nawigacja, szukaj



retour à Strona główna | Przedmowa | Indeks
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne Indeks 1 | Opracowanie danych statystyki demograficznej indeks 2 | Rozmieszczenie i struktura ludności indeks 3 | Umieralność i chorobowość indeks 4 | Małżeństwa indeks 5 | Urodzenia indeks 6 | Ruch ludności i reprodukcja ludności indeks 7 | Migracje indeks 8 | Demografia ekonomiczna i społeczna indeks 9
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93

63

630

Istnieje szereg miar stosowanych dla wyznaczania częstości urodzeń. Najprostszą z nich jest współczynnik rodności 1, współczynnik urodzen 1, a mówiąc ściślej surowy współczynnik urodzeń 1, równy stosunkowi liczby urodzeń (601-3) w danej ludności w danym okresie do całkowitej liczby osobolat, jakie ludność przeżyła w tym okresie. Jako przybliżoną liczbę ludności przyjmuje się na ogół liczbę ludności w połowie okresu pomnożoną przez długość okresu w latach. Współczynnik oblicza się zazwyczaj na 1 000. Wyrażenie współczynnik (rodności urodzeń) użyte bez bliższego wyjaśnienia oznacza współczynnik urodzeń żywych 2, który oblicza się dzieląc roczną liczbę urodzeń żywych (601-4) przez średnią liczbę ludności (401-5). Oblicza się czasem współczynnik całkowity urodzeń 3, oparty na łącznej liczbie urodzeń żywych i urodzeń przedwczesnych. Oblicza się czasami składniki współczynnika urodzeń odpowiadajce urodzeniom małżeńskim i urodzeniom pozamałżeńskim, które nazywa się odpowiednio współczynnikiem urodzeń małżeńskich 4 i współczynnikiem urodzeń pozamałżeńskich 5. Częściej jednak stosuje się proporcje urodzeń pozamałżeńskich 6, czyli liczbę urodzeń pozamałżeńskich przypadających na 1000 urodzeń. Te współczynniki i proporcje opierają się na ogół na liczbach urodzeń żywych. Przy porównywaniu płodności różnych populacji oblicza się czasem standaryzowane współczynniki urodzeń 7, aby wyeliminować wpływ różnic struktury ludności (najczęściej struktury według wieku i płci). Gdy nie ma dokładnej statystyki urodzeń, charakteryzuje się płodność za pomocą stosunku liczby dzieci do liczby kobiet 8, który oblicza się najczęściej jaka liczbę dzieci w wieku 0-4 lat na 1 000 kobiet w wieku rozrodczym, tzn. od 15 lub 20 do 44 lub 49 lat.

  • 3. Proporcję urodzeń martwych lub urodzeń przedwczesnych otrzymuje się dzieląc liczbę urodzeń martwych lub urodzeń przedwczesnych przez liczbę urodzeń żywych (por. 411-4).

631

Termin współczynnik płodności 1 stosuje się wtedy, gdy urodzenia zestawia się z liczbą kobiet (lub mężczyzn) w wieku rozrodczym. Najczęściej oblicza się współczynniki płodności kobiet 2, równe stosunkowi liczby urodzeń do liczby kobiet w wieku rozrodczym, czasami jednak oblicza się także współczynniki płodności mężczyzn 3. Współczynnik płodności małżeńskiej 4 równa się stosunkowi całkowitej liczby urodzeń małżeńskich (610-3) do liczby kobiet (lub mężczyzn) w stanie małżeńskim, współczynnik płodności pozamałżeńskiej 5 równa się stosunkowi całkowitej liczby urodzeń pozamałżeńskich (610-4) do łącznej liczby panien, wdów i rozwódek (analogicznie dla mężczyzn). Współczynnik płodności bez rozróżnienia stanu cywilnego (515-1) nazywa się współczynnikiem płodności ogólnej 6. Te różne rodzaje współczynników płodności można obliczać bądź dla całego okresu rozrodczego (620-1), bądź według wieku; otrzymuje się wtedy odpowiednio współczynniki globalne płodności 7 lub współczynniki płodności według wieku 8.

  • 2. Tę samą nazwę stosuje się czasami dla współczynników,. w których w liczniku występuje tylko liczba urodzeń dziewcząt.
  • 3. Por. uwagę poprzednią.

632

Termin płodność grupy 1 dotyczy reprodukcji oddzielnych grup urodzeń lub małżeństw. Gdy rozpatruje się grupę urodzeń, używa sią również terminu płodność generacji 1. Najczęściej rozpatruje się grupy złożone z kobiet. Gdy rozpatruje sią całkowitą liczbę dzieci zrodzonych przez daną generację aż do pewnego momentu, mówi się o potomstwie w danej chwili 2. Mówi się o potomstwie pełnym 3, gdy cała kohorta przekroczyła już górną granicę okresu rozrodczego (620-1), a o potomstwie niepełnym 4 w przypadku przeciwnym.

633

Płodność małżeństw 1, czyli płodność małżeńską 1, można badać za pomocą współczynników płodności według długości trwania małżeństwa 2, równych stosunkowi liczby dzieci zrodzonych w określonym odcinku życia małżeńskiego do całkowitej liczby osobolat przeżytych przez kobiety (lub mężczyzn) w tym odcinku. Sumując szereg tego rodzaju współczynników, rozciągających się na cały okres trwania małżeństwa, otrzymuje się wskaźnik łączny płodności małżeństw 3 (por. 643-3). Szeregi takich współczynników i odpowiednie wskaźniki łączne można obliczać dla różnego wieku w chwili zawierania małżeństwa. Biorąc stosunek liczby urodzeń żywych zarejestrowanych w pewnym okresie do liczby małżeństw zarejestrowanych w tym samym okresie, otrzymuje się średnią liczbę urodzeń na związek małżeński 4, której używa się czasem jako wskaźnika płodności małżeństw. Można udoskonalić ten wskaźnik, biorąc w liczniku tylko urodzenia małżeńskie i dzieląc je przez średnią ważoną liczby małżeństw zaobserwowanych przed danym okresem i w tym okresie.

634

Tablicą płodności 1 nazywamy tablicę (153-1) obejmującą jeden lub kilka szeregów płodności według wieku (631-8), zaobserwowanych bądź u tej samej ludności w pewnym momencie, bądź u tej samej generacji (116-1). Tablice płodności zawierają często trzy szeregi współczynników, tworzących odpowiednio: tablicę płodności (por. 631-6), tablicę płodności małżeńskiej (por. 631-4) i tablicę płodności pozamałżeńskiej (por. 631-5). Te szeregi współczynników określają odpowiednie funkcje płodności 2. Suma współczynników zawartych w tablicy płodności ogólnej daje wskaźnik (136-1) płodności, który można by nazwać wskaźnikiem całkowitym płodności 3. Częściej stosuje się „współczynnik reprodukcji brutto” (711-4), który otrzymuje się mnożąc ten wskaźnik przez proporcję urodzeń dziewcząt wśród ogółu urodzeń. Ta proporcja jest dopełnieniem do jedności pewnej wielkości, którą można by nazwać proporcją chłopców wśród urodzeń 4 (por. 320-4). Wyrażenie to stosuje się czasem niesłusznie na oznaczenie stosunek płci męskiej wśród urodzeń 5 (por. 320-5), czyli stosunku liczby uro dzeń chłopców do liczby urodzeń dziewcząt. Z analizy pro porcji chłopców wśród urodzeń żywych (601-5), urodzeń martwych (410-6) i płodów (602-7) usiłuje się uzyskać bądi proporcję męskich poczęć 6, bądź stosunek płci wśród poczęć 7.

635

Spisy ludności (202-1) dają na ogół informacje dotyczące potomstwa małżeństw, a to dzięki statystyce rodzin 1, w której rodziny kwalifikuje się według liczby dzieci (por. 115). Liczba ta charakteryzuje wielkość rodziny 2. Statystyka rodzin uwzględnia bądź liczbę dzieci żywo urodzonych (601-5), bądź liczbę dzieci żyjących 3 (rozumiemy, że chodzi o dzieci żyjące w chwili spisu). W ostatnim przypadku klasyfikuje się czasem rodziny według liczby dzieci żyjących, poniżej pewnego wieku. Można również klasyfikować rodziny na podstawie liczby dzieci pozostających na utrzymaniu 4 (358-1). Przy badaniu pełnego potomstwa małżeństw (632-3) zwraca się szczególną uwagę na liczbę rodzin skończonych 5, tzn. takich, gdzie żona przekroczyła już górną granicę okresu rozrodczego (620), przy czym małżeństwo nie uległo przedwczesnemu rozwiązaniu (por. 510-1).

  • 2. Ostatnio wprowadzono termin rodzina normalna dla oznaczenia typowej rodziny, której wielkość wystarcza dokładnie na zapewnienie odtworzenia ludności, przy założeniu, że powszechne i skuteczne planowanie rodziny (623-4) zmierzałoby do tworzenia takich właśnie rodzin.

636

Współczynniki płodności według kolejności 1 oblicza się biorąc w liczniku tylko liczbę urodzeń określonej kolejności (por. 611-1). Współczynnikiem płodności według liczby poprzednich urodzeń 2 (por. 611-6) nazywa się współczynnik będący stosunkiem urodzeń określonej kolejności do liczby kobiet, które mogą urodzić dziecko tej kolejności. Jeżeli w mianowniku bierze się liczebność grupy na początku rozpatrywanego okresu, otrzymuje się prawdopodobieństwa urodzeń według liczby poprzednich urodzeń 3. Proporcja kobiet, które miały co najmniej n + 1 dzieci wśród tych, które miały co najmniej n dzieci, mierzy prawdopodobieństwo powiększenia się rodzin 4 mających n dzieci.

637

Usiłuje się czasami oceniać zdolność rozrodczą małżeństw płodnych (por. 503-4 i 621-1) na podstawie obserwacji płodności naturalnej 1, tzn. płodności (621-3) zbiorowości małżeństw nie ograniczających liczby potomstwa 2 (por. 624). Badanie odstępów między poczęciami (602-1) u takich małżeństw pozwala oszacować prawdopodobieństwo zapłodnienia 3 w cyklu miesiączkowym (622-5). Gdy rozporządza się dla poszczególnych kobiet kartami ginekologicznymi 4, zawierającymi szczegółowe informacje o ich ciążach i innych ważnych wydarzeniach związanych z reprodukcją, można obliczyć średnie współczynniki poczęć 5 w okresie eksponowania na ryzyko poczęcia 6 (por. 134-3). Można również rozpatrywać odwrotność tego współczynnika, co daje średni czas eksponowania na ryzyko przypadający na jedno poczęcie 7, który oblicza się zazwyczaj w miesiącach. Porównanie przeciętnych współczynników poczęcia obliczonych oddzielnie dla rodzin ograniczających potomstwo i dla rodzin nie ograniczających potomstwa daje informacje dotyczące efektywności metod antykoncepcyjnych 8.


* * *

retour à Strona główna | Przedmowa | Indeks
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne Indeks 1 | Opracowanie danych statystyki demograficznej indeks 2 | Rozmieszczenie i struktura ludności indeks 3 | Umieralność i chorobowość indeks 4 | Małżeństwa indeks 5 | Urodzenia indeks 6 | Ruch ludności i reprodukcja ludności indeks 7 | Migracje indeks 8 | Demografia ekonomiczna i społeczna indeks 9
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93