90

Z Demopædia
Skocz do: nawigacja, szukaj



retour à Strona główna | Przedmowa | Indeks
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne Indeks 1 | Opracowanie danych statystyki demograficznej indeks 2 | Rozmieszczenie i struktura ludności indeks 3 | Umieralność i chorobowość indeks 4 | Małżeństwa indeks 5 | Urodzenia indeks 6 | Ruch ludności i reprodukcja ludności indeks 7 | Migracje indeks 8 | Demografia ekonomiczna i społeczna indeks 9
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93

Demografia ekonomiczna i społeczna

90

901

Demografia ekonomiczna i społeczna (103-1 i 103-2) analizuje z jednej strony skutki gospodarcze i społeczne zjawisk demograficznych, a z drugiej — wpływ czynników gospodarczych i społecznych na zjawiska demograficzne. Zależności istniejące między populacją (101-3) i zasobami 1, jakimi ona rozporządza, oraz między populacją i produkcją 2 dóbr i usług, stanowią ważny przedmiot badań demografii gospodarczej.

902

Terminy przeludnienie 1 i niedoludnienie 2 wyrażają odpowiednio pojęcie jakościowe nadmiaru i niedoboru liczbowego ludności danego terytorium (301-2). Terminy te mają sens tylko dla pewnego określonego poziomu rozwoju 3. Mówi się o przeludnieniu, gdy pewien spadek zaludnienia przyniósłby korzyści pozostałej liczbie mieszkańców. Niedoludnienie natomiast zachodzi wtedy, gdy zwiększenie liczby ludności przyniosłoby korzyści. Gdyby ani wzrost, ani spadek liczby ludności nie dawał żadnych korzyści, mówi się o optimum ludności 4. Gdy uzyskane korzyści mają mieć charakter gospodarczy, mówi się o optimum gospodarczym 5. Rozważania nad optimum gospodarczym wiążą się na ogół z zagadnieniem dobrobytu gospodarczego; ponieważ jednak trudno wyznaczyć empirycznie poziom dobrobytu, korzysta się czasem w zamian z poziomu życia 6 lub standardu życia 6, który mierzy się najczęściej za pomocą średniego dochodu realnego na mieszkańca 7.

  • 5. Obok optimum gospodarczego można zdefiniować optimum potęgi, odpowiadające liczbie ludności, która by zapewniała danemu państwu maksymalną potęgę militarną, oraz optima społeczne, które pozwoliłyby na zapewnienie ludności maksimum korzyści społecznych określonych rodzajów.

903

W ostatnich czasach ekonomiści podkreślali zależności dynamiczne istniejące między wzrostem gospodarczym 1 lub rozwojem gospodarczym 1 a tempem przyrostu ludności i zmianami struktury ludności; używają oni pojęcia optymalnego tempa rozwoju 2 ludności, tzn. takiego tempa przyrostu ludności, które byłoby zgodne z maksymalnym tempem wzrostu poziomu życia. Zagadnienie to występuje szczególnie ostro w krajach o niskim poziomie życia, czyli w krajach słabo rozwiniętych 3 albo w krajach rozwijających się 3.

904

Przez maksymalną ludność 1 danego terytorium rozumie się najwyższą liczbę ludności (101-6), która mogłaby wyżyć na tym terytorium z uwagi na jego zasoby (901-1) i na minimalny, dopuszczalny poziom życia (902-6). Minimalną ludność 2 natomiast rozważa się bez powiązania jej z jakimkolwiek terytorium czy narodem; jest to najniższa liczba osób na pewnym obszarze, która pozwala na przetrwanie 3 tej grupy osób, tzn. na taki jej rozwój, przy którym grupa nie wymiera w związku z przypadkowymi zmianami jej struktury, naruszającymi równowagę grup ludzkich liczebnie zbyt małych.

905

Terminu nacisk demograficzny 1 używa się w różnym znaczeniu. Według teorii ludnościowej Malthusa 2 (por. 101-4), nazwanej tak od nazwiska jej twórcy, ludność wywierałaby stale nacisk na środki utrzymania 3, tzn. że ludność stale ma tendencję do powiększania się aż do maksimum możliwego przy istniejących zasobach żywności. Wszelka zmiana całkowitych rozmiarów tych zasobów staje się bodźcem do wzrostu zaludnienia występującego do momentu równowagi demograficznej 4 na poziomie bliskim minimum fizjologicznego 5. Równowaga utrzymywałaby się dzięki przeszkodom represyjnym 6 (głody, epidemie i wojny) lub przeszkodom prewencyjnym 7, czyli moralnej wstrzemięźliwości 8, polegającej na opóźnianiu związków małżeńskich 9 i na wystrzeganiu sią stosunków płciowych przed zawarciem małżeństwa.

906

Maltuzjanizm 1 opowiada się za ograniczeniem tempa przyrostu ludności na drodze przeszkód represyjnych (905-6) i prewencyjnych (905-7). Neomaltuzjanizm 2 uznaje celowość ograniczenia przyrostu ludności, uważa jednak, że należy to realizować przez regulację urodzeń (624-3).

907

Rewolucją demograficzną 1 nazwano proces rozwojowy zaobserwowany w wielu krajach począwszy od wieku XVIII, charakteryzujący się znacznym spadkiem umieralności (401-1) i rodności (601-1). Niektórzy badacze wiązali to z industrializacją poszczególnych krajów i podkreślali, że zazwyczaj upływa pewien okres czasu od chwili rozpoczęcia się spadku umieralności do chwili rozpoczęcia się spadku rodności; spadek umieralności poprzedza zazwyczaj spadek rodności, wobec. czego ludność przeżywa fazę przejściowego wzrostu 2, podczas której wzrasta znacznie szybciej niż w okresie poprzednim i następnym. Ekonomiści badali zmiany wydajności 3, tzn. zmiany ilości produkcji na jednego zatrudnionego albo na mieszkańca, związane z tym okresem przejściowym.

* * *

retour à Strona główna | Przedmowa | Indeks
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne Indeks 1 | Opracowanie danych statystyki demograficznej indeks 2 | Rozmieszczenie i struktura ludności indeks 3 | Umieralność i chorobowość indeks 4 | Małżeństwa indeks 5 | Urodzenia indeks 6 | Ruch ludności i reprodukcja ludności indeks 7 | Migracje indeks 8 | Demografia ekonomiczna i społeczna indeks 9
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93