32

Z Demopædia
Skocz do: nawigacja, szukaj



retour à Strona główna | Przedmowa | Indeks
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne Indeks 1 | Opracowanie danych statystyki demograficznej indeks 2 | Rozmieszczenie i struktura ludności indeks 3 | Umieralność i chorobowość indeks 4 | Małżeństwa indeks 5 | Urodzenia indeks 6 | Ruch ludności i reprodukcja ludności indeks 7 | Migracje indeks 8 | Demografia ekonomiczna i społeczna indeks 9
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93

32

320

Żeby zbadać strukturę ludności według płci 1, oblicza się zazwyczaj stosunek liczby osób jednej płci 2 do ogółu ludności albo do liczby osób płci przeciwnej. Jako licznik ułamka przyjmuje się zazwyczaj liczbę osób płci męskiej, wobec czego mówi się czasem o badaniu maskulinizacji 3 ludności. Wyrażenie stopa maskulinizacji 4 lub współczynnik maskulinizacji 4 w ścisłym znaczeniu powinno oznaczać proporcję osób płci męskiej wśród ogółu ludności. Wyrażenia tego używa się jednak często na oznaczenie stosunku liczby mężczyzn do liczby kobiet 5. Stosunek ten przedstawia się najczęściej w postaci wskaźnika (135-2), przy czym za podstawę równą 100 (136-3) przyjmuje się liczbę kobiet.

321

Słów: mężczyzna 1 i kobieta 2 można używać w demografii jako synonimów osoby płci męskiej 1 i osoby płci żeńskiej 2, na ogół jednak nie stosuje się ich do dzieci (323-3). Słowa: chłopiec 3 i dziewczyna 4 poza innymi znaczeniami (por. 112-7) oznaczają również dziecko płci męskiej 3 i dziecko płci żeńskiej 4. Słowo człowiek 5 oznacza ogólnie istotę ludzką.

322

Wiek 1 jest dalszą podstawową cechą struktury ludności (144-4). Na ogół wyraża się go liczbą lat lub liczbą lat i miesięcy. Dla małych dzieci podaje się czasem wiek w miesiącach i dniach lub w latach i dziesiątych częściach roku. Statystycy często zaokrąglają wiek do najbliższej liczby pełnych lat 2 życia, co daje wiek w chwili ostatnich urodzin 3. Statystyka ubezpieczeniowa przeciwnie, uwzględnia czasem wiek w chwili następnych urodzin 4. Czasem podaje się wiek w chwili najbliższych urodzin 5, przy czym zaokrągla się wiek do najbliższej całkowitej liczby lat. Terminu wiek dokładny 6 używa się, szczególnie przy obliczaniu tablic wy-mieralności, w przypadku oznaczania daty, na którą przypadają urodziny danej osoby. Tak więc człowiek osiąga dokładny wiek 25 lat w dniu swoich dwudziestych piątych urodzin, a wiek człowieka 25-letniego jest zawarty między dokładnym wiekiem 25 lat i dokładnym wiekiem 26 lat,

323

Demografia zapożycza z języka potocznego różne terminy, niestety nieprecyzyjne, na oznaczenie różnych grup wieku 1. Początkowym okresem istnienia człowieka jest dzieciństwo 2, przy czym słowo dziecko 3 oznacza na ogół człowieka, który nie osiągnął jeszcze wieku dojrzałości (620-2). W pierwszych dniach życia dziecko nazywa się noworodkiem 4 (por. 410-3). Słowo osesek 5 stosuje się ściśle biorąc tylko do dzieci przy piersi. Słowo niemowlę 6 bywa stosowane dla oznaczenia dzieci, które jeszcze nie dożyły swoich pierwszych urodzin, chociaż w mowie potocznej używa się go także w stosunku do dzieci nieco starszych. Dzieci, które jeszcze nie weszły w wiek szkolny, nazywa się dziećmi w wieku przedszkolnym 7. Jako dzieci w wieku szkolnym 8 rozumie się dzieci, które z tytułu swojego wieku powinny uczęszczać do szkoły.

324

Przejście od okresu dziecięcego (323-2) do okresu młodzieńczego 1 następuje w związku z osiągnięciem dojrzałości płciowej (620-2). Słowo młodzież 2 oznacza na ogół ludzi, którzy niedawno wkroczyli w okres młodzieńczy. Częściej stosowane jest wyrażenie młodociani 3, oznaczające osoby zbliżające się do wieku dojrzałego 4 lub okresu dojrzałości 4, który następuje po okresie młodzieńczym. Słowo dorosły 5 oznacza osoby w wieku dojrzałym. Wobec niemożności obiektywnego sprecyzowania początku wieku starczego 6 przyjmuje się go zazwyczaj jako równorzędny z wiekiem emerytalnym 7 (por. 358-5), np. na 60 lub 65 lat. Osoby, które przekroczyły ten wiek, są starcami 8.

  • 5. Czasami zalicza się starców do dorosłych. Grupa osób dorosłych pokrywa się wtedy w przybliżeniu z grupą osób pełnoletnich w sensie prawnym. Gdy natomiast dzieli się ludność na trzy wielkie grupy wieku (325-4), uwzględnia się rozbicie na osoby młode, dorosłe i starców. Grupa osób młodych pokrywa się wtedy w przybliżeniu z małoletnimi w znaczeniu prawnym. W Polsce prawo ustala wiek pełnoletności na 18 lat.

325

Klasyfikacja ludności według wieku opiera się zazwyczaj bądź na rocznikach wieku 1, bądź na grupach wieku 2, w szczególności na pięcioletnich grupach wieku 3 albo na wielkich grupach wieku 4, np. 0-19 lat, 20-59 lat, 60 lat i więcej. Zamiast klasyfikacji według wieku stosuje się czasami klasyfikację według roku urodzenia 5. Strukturę wieku 6 (por. 144-4) ludności przedstawia się razem ze strukturą według płci za pomocą podwójnego histogramu (155-8), zwanego piramidą wieku 7 ze względu na kształt trójkątny przypominający piramidę.

326

Wiekiem średnim 1 ludności nazywamy średnią (140-1) wieku osób składających się na tę ludność; wiekiem środkowym 2 ludności nazywamy wiek, który dzieli tę ludność na dwie grupy jednakowo liczne (por. 140-6). Wzrost proporcji starców wśród ludności jest przejawem jej starzenia się 3. Dla uniknięcia nieporozumień zjawisko to nazywane jest czasem starzeniem się demograficznym 3 (por. 327-1). Zjawisko odwrotne nazywa się odmłodzeniem 4 albo odmłodzeniem demograficznym 4. Nie należy mieszać starzenia się ludności w tym znaczeniu, jak podaliśmy poprzednio, z metodą stosowaną przy perspektywach ludnościowych (720-1), polegającą na postarzaniu 5 ludności, przez zastosowanie do niej współczynników dożycia 6 według grup wieku, aby ustalić, jaka będzie liczebność tych grup po upływie pewnej liczby lat.

327

Starzenie się demograficzne (326-3) należy odróżniać z jednej strony od starości 1 lub starzenia się indywidualnego 1, a z drugiej od przedłużania się życia ludzkiego 2 wywołanego postępami wiedzy lekarskiej i polepszaniem się warunków bytu. Wiek fizjologiczny 3 człowieka zależy od stanu jego tkanek i organów. Jeżeli chodzi o dzieci, to mówi się czasem o wieku umysłowym 4, który definiuje się jako ten wiek, przy którym dla określonych testów wyniki takie jak badane dziecko może uzyskać przeciętne dziecko. Przy badaniu wieku umysłowego i fizjologicznego odróżnia się ten wiek od wieku chronologicznego mierzonego okresem czasu, jaki upłynął od daty urodzenia 5 danej osoby. Iloraz inteligencji 6 — w skrócie I.Q 6 — stosowany przy badaniu rozwoju umysłowego dzieci, jest to iloraz wieku umysłowego przez wiek chronologiczny.

* * *

retour à Strona główna | Przedmowa | Indeks
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne Indeks 1 | Opracowanie danych statystyki demograficznej indeks 2 | Rozmieszczenie i struktura ludności indeks 3 | Umieralność i chorobowość indeks 4 | Małżeństwa indeks 5 | Urodzenia indeks 6 | Ruch ludności i reprodukcja ludności indeks 7 | Migracje indeks 8 | Demografia ekonomiczna i społeczna indeks 9
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93