20

Z Demopædia
Skocz do: nawigacja, szukaj



retour à Strona główna | Przedmowa | Indeks
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne Indeks 1 | Opracowanie danych statystyki demograficznej indeks 2 | Rozmieszczenie i struktura ludności indeks 3 | Umieralność i chorobowość indeks 4 | Małżeństwa indeks 5 | Urodzenia indeks 6 | Ruch ludności i reprodukcja ludności indeks 7 | Migracje indeks 8 | Demografia ekonomiczna i społeczna indeks 9
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93

Opracowanie danych statystyki demograficznej

20

201

Rozróżnia się statystykę stanu ludności 1 i statystykę ruchu ludności 2. Pierwsza ujmuje ludność z punktu widzenia jej stanu w danym momencie i dotyczy głównie konkretnych jednostek statystycznych (110-1): osób, gospodarstw itd. Druga rejestruje bezustanne zmiany zachodzące w ludności i dotyczy w zasadzie jednostek statystycznych abstrakcyjnych, mianowicie zdarzeń 3 (urodzenia, zgony, małżeństwa, zmiany miejsca zamieszkania itd.) zaszłych w pewnych okresach; służy ona za podstawę dla badania rozwoju ludności 4, czyli dynamiki ludności 4. Spisy ludności (por. 207) stanowią zazwyczaj główne źródło informacji o stanie ludności 5. Statystyka urzędów stanu cywilnego (211-6) dostarcza często podstawową dokumentację dotyczącą ruchu ludności 6 albo ogólnego ruchu ludności 6 (por. 701). Obejmuje ona jednak tylko ruch naturalny ludności 7, tzn. zmiany zachodzące w obrębie ludności, z pominięciem ruchów między ludnością badaną i innymi ludnościami (por. 803-1). Biorąc logicznie, statystyka migracji (804-1) także powinna być objęta statystyką ruchu ludności.

  • 6. W demografii słowo ruch jest często używane jako rów-noznacznik zmiany, zarówno wtedy, gdy chodzi o zmianę miejsca w przestrzeni (por. ruch migracyjny, 801-1), jak też gdy chodzi o zmianę wielkości w czasie. Tutaj należy rozumieć to słowo w drugim znaczeniu, podobnie jak w przypadkach, gdy mówi się o ruchu urodzeń, zgonów itd.

202

Spisy ludności 1 mają na celu zebranie informacji dotyczących stanu ludności (201-5) w danej chwili. Najczęściej spisuje się jednocześnie wszystkich mieszkańców kraju: mówi się wtedy o spisie powszechnym 2. Zdarza się jednak, że działalność spisowa ogranicza się do niektórych tylko kategorii mieszkańców lub do części terytorium; mówi się wtedy o spisie częściowym 3. W każdym razie słowo „spis” należy rozumieć jako operację wyczerpującą 4, tzn. taką, przy której zbiera się informacje o każdej osobie należącej do badanej ludności lub kategorii ludności. Nie należy więc mieszać spisów częściowych z dochodzeniami reprezentacyjnymi 5 (por 160). Żeby przygotować spis lub ankietę (203-4) przeprowadza się czasem spisy próbne 6 lub ankiety próbne 6.

  • 1. Spisy współczesne odpowiadają temu, co dawniej nazywano spisem głów (110-2). Przez spis rozumiano wtedy jakikolwiek szacunek, nawet bardzo niedokładny, oparty mniej lub więcej bezpośrednio na jakimś policzeniu (203-2) lub obliczeniu (203-1). Spis ludności mógł opierać się np. na policzeniu chrztów (por. 211-3) albo pogrzebów (por. 211-5) zarejestrowanych w ciągu pewnej liczby lat, czy też na wykazie dymów lub parafii.

203

Obliczeniem 1 nazywamy operację mającą na celu dostarczenie ogólnej liczebności populacji. Obliczenie różni się jednak od prostego policzenia 2 pod tym względem, że opiera się zazwyczaj na przygotowanych uprzednio wykazach 3. Słowo ankieta 4 oznacza najczęściej zespół operacji zmierzających do pewnego specjalnego ograniczonego celu (np. ankieta dotycząca umieralności, ankieta dotycząca zatrudnienia). Ankietą w terenie 5 nazywamy czasem ankietę, w której uzyskuje się informacje przez bezpośrednie stawianie pytań 6 zainteresowanym osobom. W ankietach korespondencyjnych 7 rozsyła się kwestionariusze pocztą z prośbą o ich wypełnienie i zwrot. W spisach (202-1) stosuje się bądź bezpośrednie wypytywanie, bądź samospisywanie 8, przy którym spisywani (204-1) sami wypełniają kwestionariusze spisowe.

204

Osobami spisywanymi 1 lub ankietowanymi 1 nazywamy osoby, objęte spisem (202-1) lub ankietą (203-4). Osoby, na których ciąży obowiązek zebrania danych (130-4), nazywają się spisującymi 2, komisarzami spisowymi 2, rachmistrzami 2 i ankietującymi 2. Komisarze spisowi pracują zazwyczaj pod kierunkiem kontrolerów 3, inspektorów 3 albo delegatów spisowych 3. Spisy powszechne (202-2) są przeprowadzane zazwyczaj przez naczelny organ statystyczny w kraju, który nosi zazwyczaj nazwę biura statystycznego 4, urzędu statystycznego 4, instytutu statystycznego 4, z ewentualnym dodaniem przymiotnika centralny, główny, krajowy, federalny itd.

  • 4. Naczelnym organem statystycznym w Polsce jest Główny Urząd Statystyczny.

205

Spisy są na ogół obowiązkowe 1, tzn. że osoby spisywane (204-1) mają ustawowo obowiązek dostarczania żądanych informacji. Pomimo to w większości klasyfikacji przewiduje się rubrykę „niewiadome” (230-8), aby w niej zgrupować wszystkie przypadki, kiedy nie uzyskano danej informacji. W niektórych ankietach dobrowolnych 2 (por. 203-4) zagadnienie braku odpowiedzi 3 może nabrać dużego znaczenia. Zachodzi to w szczególności dla ankiet korespondencyjnych (203-7), co zmusza często do powtórnego przesyłania 4 kwestionariusza pocztą albo do odwiedzenia osobistego osób ankietowanych. Brak odpowiedzi 5 może wypływać z odmowy 6 współdziałania w ankiecie albo z niemożności dotarcia 7 ankietującego (204-2) do danych osób.

206

Druki 1 używane do zbierania informacji demograficznych noszą różne nazwy. Ogólna nazwa formularz 1 jest w demografii mało stosowana: częściej mówi się o wkazach 2 (por. 207-1; 211-7), przy drukach małego formatu, lub o arkuszach 2 (por. 207-2 i 207-4), przy drukach większego formatu. Te formularze mają najczęściej postać kwestionariuszy 3. Czasami są one wypełniane 4 przez samych zainteresowanych. W innych przypadkach specjalni pracownicy wpisują oświadczenia 5 osób zainteresowanych lub informacje 6, jakie uzyskują 7 z dokumentów nie służących w zasadzie dla celów statystycznych,

207

W spisie statystycznym (202-1) używa się jednego typu formularza (206-1) bądź kilku typów w połączeniu. Najważniejsze z nich są następujące: wykaz indywidualny 1, w którym są zamieszczone informacje dotyczące pojedynczej osoby, arkusz gospodarstwa 2, na który nanosi się informacje dotyczące poszczególnych członków gospodarstwa (110-3), i lista imienna 3, do której komisarz spisowy (204-2) wpisuje kolejno wszystkie osoby, które spisuje wraz z informacjami dotyczącymi tych osób. Dla osób spisywanych oddzielnie (por. 310-7) używa się czasem druków specjalnych, odgrywających dla tej kategorii osób rolę arkuszy gospodarstw i nazywanych arkuszami ludności spisywanej oddzielnie 4 lub arkuszami gospodarstw zbiorowych 4.

  • 2. Arkusz mieszkaniowy służy do spisywania wszystkich osób zamieszkałych w tym samym mieszkaniu (120-1).

* * *

retour à Strona główna | Przedmowa | Indeks
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne Indeks 1 | Opracowanie danych statystyki demograficznej indeks 2 | Rozmieszczenie i struktura ludności indeks 3 | Umieralność i chorobowość indeks 4 | Małżeństwa indeks 5 | Urodzenia indeks 6 | Ruch ludności i reprodukcja ludności indeks 7 | Migracje indeks 8 | Demografia ekonomiczna i społeczna indeks 9
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93