50

Z Demopædia
Skocz do: nawigacja, szukaj



retour à Strona główna | Przedmowa | Indeks
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne Indeks 1 | Opracowanie danych statystyki demograficznej indeks 2 | Rozmieszczenie i struktura ludności indeks 3 | Umieralność i chorobowość indeks 4 | Małżeństwa indeks 5 | Urodzenia indeks 6 | Ruch ludności i reprodukcja ludności indeks 7 | Migracje indeks 8 | Demografia ekonomiczna i społeczna indeks 9
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93

Małżeństwa

50

501

Analiza małżeństw 1 obejmuje w zasadzie badanie zjawisk ilościowych wypływających bezpośrednio z istnienia, w obrębie ludności, związków małżeńskich 2, czyli małżeństw formalnych 2, tj. związków 3 między osobami płci przeciwnej, które pociągają za sobą prawa i obowiązki przewidziane przez prawodawstwo lub zwyczaj. W większości społeczeństw zawarcie związku formalnego lub zgodnego ze zwyczajami jest połączone ze specjalną ceremonią lub formalności, zwaną ślubem 4. Obserwacje dotyczące częstości zdarzeń (201-3), jakimi są te śluby (w rozumieniu 501-4) i rozwiązania związków małżeńskich (513-3) stanowią podstawę analizy małżeństw. Czasami rozszerza się te badania, obejmując nimi także w miarę możności związki nieformalne (503-3), szczególnie tam, gdzie ten typ związków jest na tyle rozpowszechniony, że wymaga ich uwzględnienia. Małżonkami 5 lub małżeństwem 5 nazywa się osoby złączone związkami małżeńskimi (w rozumieniu 501-2). Mężczyzna pozostający w związku małżeńskim jest mężem 6 lub małżonkiem 6, a kobietą żoną 7 lub małżonką 7. Parą małżeńską 8 (por. 503-4) nazywa się zespół utworzony przez dwoje małżonków.

502

Prawo małżeńskie 1 lub zwyczaje małżeńskie 2 są rozmaite w różnych społeczeństwach. Społeczeństwo, w którym każda osoba może być w związku małżeńskim tylko z jedną osobą płci przeciwnej nazywa się monogamicznym 3.
Społeczeństwo, w którym jedna osoba może pozostawać w związku małżeńskim z kilkoma osobami jednocześnie, jest poligamiczne 4. Rozróżnia się społeczeństwa poliandryezne 5, w których kobieta może mieć kilku mężów i społeczeństwa poligyniczne 6, w których mężczyzna może mieć kilka żon. Słowa poligamia używa się często zamiast poli-gynii.

503

W niektórych krajach formalny związek małżeński może być zawarty tylko przez ślub cywilny 1 dokonany przez urzędnika państwowego; w innych krajach za prawny uważa się ślub kościelny 2, zawarty zgodnie z przepisami kościoła. W niektórych krajach społeczeństwo lub prawo uznają w pewnych warunkach trwałe związki małżeńskie, które nie zostały zawarte formalnie według wymagań prawa lub kościoła. Termin związek konsensualny 3 oznacza związek trwały uznany społecznie. Termin związek nieformalny 3 ma znaczenie podobne. Terminy wolny związek 3, konkubinat 3, związek nieślubny 3 mogą mieć różne znaczenia, zależnie od kontekstu. Niektórzy demografowie stosowali termin związek małżeński 3 dla oznaczenia zarówno związków formalnych, jak też mniej lub więcej stałych związków nieformalnych. Dwie osoby płci przeciwnej żyjące w trwałym związku, formalnym lub nieformalnym, stanowią parę 4.

504

Na ogół małżeństwo (501-4) jest niedozwolone przed osiągnięciem określonego wieku małżeńskiego 1, który może być różny zależnie od płci. Istnieją często również inne zakazy prawne lub zwyczajowe, mające na celu w szczególności uniknięcie małżeństw między bliskimi krewnymi 2.

505

W niektórych krajach ogłoszenie zapowiedzi 1 na pewien czas naprzód jest koniecznym warunkiem zawarcia zamierzonego małżeństwa (501-4) i ma na celu podanie tego do wiadomości osób trzecich, aby pozwolić im na ewentualne zgłoszenie sprzeciwu. Czasami wymagane jest zezwolenie na zawarcie małżeństwa 2, aby ceremonie ślubne mogły się odbyć. Często po odbyciu ceremonii ślubnej doręcza się świadectwo ślubu 3 nowożeńcom 4. Mówi się, że małżeństwo zostało spełnione 5, gdy nastąpiło połączenie cielesne między małżonkami.

  • 4. W niektórych krajach przyszłych małżonków nazywa się przed zawarciem małżeństwa narzeczonymi; nazwa ta wiąże się z zwyczajami, które polegają na mniej lub bardziej uroczystej wymianie przyrzeczeń małżeństwa.

506

W ścisłym znaczeniu słowa mówi się, że zachodzi endogamia 1, gdy dozwolone są tylko małżeństwa (501-4) między osobami należącymi do tej samej grupy (klanu, plemienia). W sposób bardziej ogólny mówi się o endogamii, gdy obserwuje się wyraźną tendencję osób należących do pewnej grupy stosunkowo nielicznej, do wybierania małżonka (501-5) tylko spośród tej grupy. Mówi się wtedy, że ta grupa stanowi izolat 2. Podobnie mówi się o egzogamii 3, gdy małżonek jest wybierany na ogół spoza grupy, do której należy druga osoba. Egzogamia w ścisłym sensie oznacza zakaz zawierania małżeństwa między osobami należącymi do tej samej grupy (klanu, plemienia). Małżeństwem mieszanym 4 nazywa się małżeństwo zawarte między osobami różniącymi się pod względem religii, narodowości, rasy (334-4) itd. Gdy małżeństwo jest zawarte między osobami mającymi pewne wspólne cechy — społeczne, fizyczne lub umysłowe — nazywa się to homogamią 5 w przeciwnym przypadku mówi się o heterogamii 6.

* * *

retour à Strona główna | Przedmowa | Indeks
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne Indeks 1 | Opracowanie danych statystyki demograficznej indeks 2 | Rozmieszczenie i struktura ludności indeks 3 | Umieralność i chorobowość indeks 4 | Małżeństwa indeks 5 | Urodzenia indeks 6 | Ruch ludności i reprodukcja ludności indeks 7 | Migracje indeks 8 | Demografia ekonomiczna i społeczna indeks 9
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93