35

Z Demopædia
Skocz do: nawigacja, szukaj



retour à Strona główna | Przedmowa | Indeks
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne Indeks 1 | Opracowanie danych statystyki demograficznej indeks 2 | Rozmieszczenie i struktura ludności indeks 3 | Umieralność i chorobowość indeks 4 | Małżeństwa indeks 5 | Urodzenia indeks 6 | Ruch ludności i reprodukcja ludności indeks 7 | Migracje indeks 8 | Demografia ekonomiczna i społeczna indeks 9
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93

35

350

Rozróżnia się ludność aktywną 1 lub ludność czynną zawodowo 1 i ludność nieaktywną 2 lub ludność bierną zawodowo 2. Ludność czynna zawodowo składa się w zasadzie z osób wykonujących działalność zawodową; zalicza się więc do niej zazwyczaj nie tylko osoby mające zajęcie zarobkowe 3, ale również te osoby, których praca zawodowa nie jest wynagradzana, w szczególności pomagających członków rodzin (353-5) nie otrzymujących wynagrodzenia. Wyłącza się natomiast na ogół gospodynie 4 zajmujące się bezpłatnie gospodarstwem domowym, których działalności nie uważa się za pracę zawodową. Ludność bierną zawodowo, obejmującą wszystkie osoby nie należące do ludności czynnej zawodowo, uważa się czasem za utrzymywaną 5 przez ludność czynną zawodowo (por. 359). Współczynnikiem aktywności 6 danej grupy osób nazywamy stosunek osób czynnych zawodowo do ogółu osób w tej grupie.

  • 1. Wyrażenie siła robocza, używane czasem w tym znaczeniu, stosuje się raczej do ogółu robotników (354-2).

351

Pracowników wchodzących w skład ludności czynnej zawodowo (350-1) dzieli się zazwyczaj na pracowników mających zatrudnienie 1 i pracowników nie mających zatrudnienia 2, czyli bezrobotnych 2, biorąc pod uwagę ich stosunek do zatrudnienia 3. Do pracowników nie mających zatrudnienia zalicza się zazwyczaj tylko osoby nie zatrudnione, które faktycznie poszukują pracy 4. Wśród nich rozróżnia się czasem młodych pracowników, którzy jeszcze nigdy nie pracowali 5 i pracowników, którzy już byli zatrudnieni 6.

  • 3. Zatrudnienie bada się również na podstawie zgłoszeń o pracę ze strony pracowników nie zatrudnionych i zgłoszeń wolnych miejsc ze strony pracodawców (353-2).

352

Ściśle mówiąc, przez strukturę zawodową 1 ludności należy rozumieć podział oparty na zawodzie 2 poszczególnych osób. Tę samą nazwę stosowano jednak od dawna również do klasyfikacji według działów gospodarki, opartych na tym, co nazywano „zawodem obiektywnym” (357-1). Obecnie wyrażenie grupa zawodowa 3 oznacza nie zespół osób zatrudnionych w tym samym dziale gospodarki, ale zespół osób wykonujących zawody do siebie zbliżone.

  • 2. W przeciwieństwie do zawodu obiektywnego mówi się czasem o zawodzie subiektywnym.

353

Ludność czynną zawodowo (350-1) klasyfikuje się często także według charakteru zatrudnienia 1 Z lego punktu widzenia rozróżnia się: pracodawców 2, pracowników 3, samodzielnych 4, pracujących na własny rachunek 4 oraz pomagających członków rodzin 5. Ci ostatni są to członkowie rodziny pracodawcy lub samodzielnego, którzy pomagają mu w pracy, nie otrzymując w zamian faktycznie wynagrodzenia. Za samodzielnych uważa się na ogół ludzi, którzy pracują na swój własny rachunek, nie zatrudniając pracowników najemnych w ścisłym znaczeniu, ale przy ewentualnej pomocy członków rodziny. Kombinując różne kryteria tego rodzaju, jak zawód subiektywny (352-2), stanowisko w zawodzie i powiązanie z działem gospodarki narodowej (por. 359-1), można zdefiniować kategorie społeczno-zawodowe 6, które pozwalają na sklasyfikowanie ogółu czynnych i biernych zawodowo, składających się na całą ludność.

354

Wśród pracowników najemnych (353-3) wyodrębnia się czasem chałupników 1, którzy nie wchodzą w skład personelu zakładów (357-2), mogą jednak pracować na rachunek nawet kilku pracodawców (353-2). Personel wykonawczy przedsiębiorstw (357-2) dzieli się czasem na dwie kategorie: robotników 2, którzy są pracownikami fizycznymi 2 i pracowników umysłowych 3. Według kwalifikacji zawodowych 4 można dzielić robotników na wykwalifikowanych 5, na wpół wykwalifikowanych 6 lub przyuczonych 6 i niewykwalifikowanych 7. Uczniów 8 zalicza się zazwyczaj do ludności czynnej zawodowo (350-1), gdy pracują przy produkcji, ale nie wtedy, gdy kształcą się w zawodzie w oderwaniu od pracy.

  • 2. Inny rodzaj klasyfikacji zatrudnionych rozróżnia pracowników dniówkowych, którzy pobierają płace codziennie lub co tydzień i pracowników pobierających wynagrodzenie w okresach miesięcznych lub dłuższych. Z punktu widzenia systemu płacy pracownicy dniówkowi przeciwstawiani są pracownikom akordowym.

355

Wśród personelu najemnego w obrębie przedsiębiorstwa (357-2) rozróżnia się personel kierowniczy 1, personel wykonawczy 2 i majstrów 3 lub brygadzistów 3. Jednak płatnych dyrektorów, którzy pełnią funkcje kierowników zakładów, grupuje się czasami w statystyce krajów kapitalistycznych razem z pracodawcami (353-2).

356

W rolnictwie stosuje się odrębną klasyfikację dotyczącą stanowiska w zawodzie (353-1). Rolnicy 1 są to ludzie,. którzy uprawiają ziemię, aby stąd ciągnąć dochód; rozróżniamy wśród nich właścicieli 2, którzy posiadają na własność ziemię uprawianą przez nich i dzierżawców 3, którzy za pomocą własnego inwentarza uprawiają ziemię, dzierżawioną za oznaczoną cenę. Robotnicy rolni 4 to ludzie pracujacy w rolnictwie, którzy nie są właścicielami ani pomagającymi członkami rodzin (353-5).

  • 4. Wśród robotników rolnych rozróżnia się stałych robotników rolnych, wchodzących w skład personelu przedsiębiorstwa, dniówkowych robotników rolnych opłacanych na dniówki i sezonowych robotników rolnych, najmowanych dla wykonania prac sezonowych.

357

Ludność czynną zawodowo (350-1) można sklasyfikować także według działu gospodarki 1, w jakim poszczególni ludzie wykonują swój zawód (352-2). Klasyfikacja ta, według tzw. zawodu obiektywnego 1 opiera się na klasyfikacji zakładów 2 z punktu widzenia ich roli gospodarczej. W związku z tym przypisuje się duże znaczenie rozróżnieniu między ludnością czynną rolniczą 3 i ludnością czynną pozarolniczą 4. W państwach kapitalistycznych pracownicy administracji centralnej 5, funkcjonariusze państwowi 5 i osoby zatrudnione w siłach zbrojnych 6 są na ogół ujmowane odrębnie, podczas gdy pozostałych pracowników najemnych włącza się do poszczególnych kategorii zatrudnienia pozarolniczego 7.

  • 2. W rolnictwie odpowiednikiem jest gospodarstwo rolne. Przedsiębiorstwo może obejmować kilka zakładów.

358

Osoby bierne zawodowo (350-2) można podzielić — zgodnie z pochodzeniem ich źródła utrzymania — na osoby będące na utrzymaniu 1 i osoby nie będące na utrzymaniu 2.
Człowiek będący na utrzymaniu jest utrzymywany (350-5) przez innego człowieka, którego nazywa się utrzymującym 3 (por. 111-3); do osób utrzymywanych 1 należą np. gospodynie (350-4) i dzieci na utrzymaniu (635-4). Człowiek nie będący na niczyim utrzymaniu, to człowiek, rozporządzający własnymi środkami, wystarczającymi na jego utrzymanie. Wśród osób nie będących na utrzymaniu można rozróżniać w szczególności: emerytów 5 lub rencistów 5, których środki utrzymania pochodzą z uprzedniej czynnej pracy; osoby utrzymywane przez opiekę społeczną 6, które nie mają ani majątku, ani osób, które ich utrzymują i którym społeczeństwo udziela zapomóg, aby zapewnić im egzystencję, oraz w krajach kapitalistycznych rentierów 4 żyjących z odsetek od swojego majątku. Inwalidami 7 nazywa się ogólnie osoby, które nie są zdolne do pracy.

359

Osoby będące na utrzymaniu (358-1) można powiązać z działami gospodarki (357-1) za pośrednictwem osób utrzymujących (358-3). Jeżeli przyjąć pewne umowne rozstrzygnięcia dotyczące klasyfikacji innych osób biernych zawodowo, można w ten sposób podzielić całą ludność kraju według działów gospodarki, z jakich czerpią swoje środki egzystencji i zdefiniować ludność utrzymującą się 1 z tego czy innego działu gospodarki. W ten sposób określa się w szczególności ludność utrzymującą się z rolnictwa 2, W taki sam sposób rozumie się zazwyczaj ludność rolniczą 2, jednak czasem rozumie się ten termin w znaczeniu takim, jak 357-3. Pozostała część ludności stanowi ludność nierolniczą 3.

  • 2. Nie należy mylić ludności rolniczej z ludnością wiejską (311-3).
    Czasami wyodrębnia się też ludność o mieszanym źródle utrzymania, np. robotnicy-chłopi.

360

Kalecy 1 są czasami wyodrębniani przy spisach ludności. Klasyfikuje się ich wtedy według rodzaju kalectwa 2, o ile pozwalają na to zebrane informacje. Rozróżnia się ogólnie kalectwo fizyczne 3 (np. niewidomych, głuchoniemych) i kalectwo umysłowe 4 (np. debile, wariaci).

361

Analiza aktywności 1 (por. 350) poszczególnych osób obejmuje w szczególności zbadanie wieku rozpoczęcia aktywności 2, czyli wieku przystępowania do czynnej pracy 2, i wieku zaprzestania czynnej pracy 3. Między tymi dwiema granicami zawarty jest okres życia aktywnego 4. Oblicza się czasami w sposób analogiczny jak przeciętne dalsze trwanie życia (433-3) także przeciętne dalsze trwanie życia aktywnego 5 dla osób danej płci i wieku, tzn. średni czasokres, w ciągu którego te osoby wykonują pracę zawodową, przy danych warunkach przystępowania do czynnej pracy, zaprzestania czynnej pracy i przy danej umieralności.


* * *

retour à Strona główna | Przedmowa | Indeks
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne Indeks 1 | Opracowanie danych statystyki demograficznej indeks 2 | Rozmieszczenie i struktura ludności indeks 3 | Umieralność i chorobowość indeks 4 | Małżeństwa indeks 5 | Urodzenia indeks 6 | Ruch ludności i reprodukcja ludności indeks 7 | Migracje indeks 8 | Demografia ekonomiczna i społeczna indeks 9
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93